Onrus, ook bekend as Onrusrivier, is ’n kusvoorstad en vakansiedorpie binne die Overstrand Plaaslike Munisipaliteit en die Overberg Distriksmunisipaliteit van die Wes-Kaap. Dit lê aan die noordelike kus van Walkerbaai, ongeveer 7 kilometer wes van sentraal-Hermanus en sowat 120 kilometer per pad vanaf Kaapstad. Die R43 verbind die nedersetting met Hermanus, Sandbaai, Vermont, Hawston en Kleinmond, terwyl plaaslike paaie na die Hemel-en-Aardevallei lei. ’n Sandstrand, donkerkleurige strandmeer, rotsagtige kuslyn, kusfynbos en uitsigte na die Babilonstoring- en Kleinrivierberge bepaal die omgewing.
Die naam Onrusrivier verskyn reeds vanaf minstens 1723 in koloniale reisrekords, lank voordat die moderne dorp ontwikkel het. Die oorspronklike Nederlandse en Afrikaanse vorm, Onrust, kan onrus, ongemak of rusteloosheid beteken. Plaaslike historiese navorsing verbind die naam die sterkste met die onstuimige rivier, wat gedurende swaar wintervloede moeilik of onmoontlik was om oor te steek. Die amptelike spelling is in 1969 van Onrust na Onrus verkort, hoewel albei vorme plaaslik bly voorkom het en die ou spelling steeds deel van die nedersetting se historiese identiteit is.
Lank voordat koloniale plase en vakansiehuise die kus beset het, het Khoekhoe-veeboergemeenskappe en San-jagter-versamelaars Walkerbaai se bergroetes, weidingsgebiede, riviere, varswaterbronne en seehulpbronne gebruik. Europese vestiging het die streek geleidelik in plase verdeel en inheemse toegang tot hierdie landskappe beperk. Weidingsregte is gedurende die agtiende eeu in die groter Onrus- en Wageboomskloofgebied toegeken, waarna die grond deur verskeie boere-eienaars besit is. Die strand en strandmeer het gewilde rus- en ontspanningsplekke vir reisigers geword terwyl die omliggende kus yl bevolk gebly het.
Die moderne nedersetting het begin ontwikkel nadat die Onrust Seaside Township and Estate Company die plaas Wageboomskloof in 1903 gekoop het. Vroeë geboue het vakansiehuise, ’n herberg en die Onrust Hotel ingesluit, terwyl skrywers, kunstenaars en families deur die rustige kusomgewing gelok is. Inwoners het die dorpsgrond in 1942 van die ontwikkelingsmaatskappy gekoop, ’n Dorpsbestuursraad is in 1950 geregistreer en Onrus het in 1975 ’n munisipaliteit geword. Dit is in 1994 by Groter Hermanus ingelyf en het later deel van die Overstrand Plaaslike Munisipaliteit geword.
Onrus is vandag hoofsaaklik ’n woon-, aftree- en vakansiegemeenskap. Die ekonomie word deur eiendom, konstruksie, verblyf, restaurante, kleinhandel, huishoudelike dienste, kreatiewe ondernemings en werkgeleenthede in die nabygeleë Hermanus en Hemel-en-Aardevallei ondersteun. Die dorp het buurtwinkels en alledaagse dienste, terwyl Hermanus hospitale, groter supermarkte, banke, skole en professionele geriewe bied. Onrus is ook met bekende Suid-Afrikaanse skrywers en kunstenaars verbind, wat bydra tot die kreatiewe karakter waarvoor die groter Hermanusgebied bekend is.
Onrusstrand en die rietomsoomde strandmeer is die belangrikste ontspanningsplekke. Gesinne gebruik die strandmeer vir swem wanneer watertoestande geskik is, terwyl die seekant gewild is vir branderplankry, lyfplankry, strandwandelings en seisoenale walviskyk. Onrus is vir die 2025–2026-seisoen ’n Blouvlag-proefstrand en nie ’n volwaardige Blouvlagstrand nie. Die riviermonding en vleiland is ernstig deur brand, uitdroging en die vloed van September 2023 beskadig, en herstelbeplanning duur voort. Besoekers moet munisipale watergehaltekennisgewings, lewensredders se instruksies en tydelike sluitingstekens gehoorsaam en nie die duine, riete en herstellende vleiland beskadig nie.
Verblyf bestaan hoofsaaklik uit selfsorghuise, woonstelle, gastesuites en vakansiekothuise. Geverifieerde keuses sluit Belle View Guest Suite en Rus den Onrus in, terwyl Onrus Karavaanpark munisipale kampering naby die kus bied. Verdere verblyf is in Vermont, Sandbaai, Hermanus en die Hemel-en-Aardevallei beskikbaar, waaronder Hornbill House naby die kunsvlytdorpie. Reisigers behoort elke eiendom se presiese ligging, parkering, strandtoegang, elektrisiteitsreëlings, toeganklikheid en kansellasievoorwaardes voor bespreking te bevestig, veral gedurende walvisseisoen, skoolvakansies en somernaweke.
Huidige eetplekke sluit Milk on the Beach langs die strandmeer en strand, Molteno’s in sentraal-Onrus en Riposo Italian Eatery in. Verdere koffiewinkels, markte, wynlandgoedere en restaurante is in Hermanus en die Hemel-en-Aardevallei beskikbaar. Nabygeleë besienswaardighede sluit die Hermanus-Kranspad, Fernkloof Natuurreservaat, die Ou Hawe-museum, Hemel-en-Aarde-wynroete, Vermont se kuspaadjies en Walkerbaai in. Somers is warm, droog en dikwels winderig, terwyl winters koeler en natter is; vloede, sterk branders, veldbrandgevaar en hoogseisoenverkeer kan soms toegang en buitelugplanne beïnvloed.