Elandsbaai, ook bekend as Elands Bay, is ’n klein vissers- en vakansiedorp binne die Cederberg Plaaslike Munisipaliteit en die Weskus Distriksmunisipaliteit van die Wes-Kaap. Dit lê aan die Atlantiese kus tussen Dwarskersbos en Lambertsbaai, ongeveer 70 kilometer vanaf Velddrif, 95 kilometer noordwes van Piketberg en sowat 200 tot 220 kilometer vanaf Kaapstad. Die dorp word hoofsaaklik via die R366 vanaf Redelinghuys of die kusroete deur Velddrif bereik. Die landskap word deur ’n lang sandstrand, die rotsagtige Bobbejaanpunt, Bobbejaanberg, die Verlorenvlei-riviermonding, kusduine en oop Sandveldvlaktes gevorm.
Die presiese datum waarop Elandsbaai as ’n permanente dorp ontwikkel het, kon nie betroubaar bevestig word nie. Die nedersetting het rondom visvang, boerdery, kushandel en later vakansie- en branderplankrybedrywighede gegroei, eerder as deur een formeel gedokumenteerde stigtingsgebeurtenis. Die naam is van die baai aan die westekant afgelei en verwys na elande wat in die omgewing aangetref is. Elandsbaai beteken dus letterlik “die baai van die eland”.
Die gebied het ’n buitengewoon lang menslike geskiedenis. Elandsbaaigrot by Bobbejaanpunt bevat argeologiese afsettings wat vanaf die Middel-Steentydperk tot in die Later Steentydperk strek, asook rotstekeninge wat met San- en Khoe-gemeenskappe verbind word. Opgrawings het navorsers gehelp om veranderende klimaatstoestande, voedselbronne, kusbewoning en die latere ontwikkeling van veeboerdery te bestudeer. Bobbejaanpunt is tot ’n Provinsiale Erfenisterrein verklaar, en die rotskuns en argeologiese materiaal mag nie aangeraak, verwyder of beskadig word nie.
Die groter streek sluit ook Diepkloof-rotskuiling in, wat binnelands naby Elandsbaai geleë is en deel vorm van die UNESCO-wêrelderfenisterrein oor die ontstaan van moderne menslike gedrag. Die kus se meer onlangse geskiedenis hou nou verband met visvang, kreefvang, vee- en graanboerdery, vervoer en klein kusgemeenskappe. Vissersbote, eenvoudige vakansiehuise en die ou hawelandskap weerspieël steeds die dorp se werkende Weskuskarakter, hoewel veranderende seebronne en visvangregulasies tradisionele bestaanswyses beïnvloed het.
Visvang, toerisme, verblyf, gasvryheid, konstruksie, kleinhandel en landbou in die omliggende gebied ondersteun die plaaslike ekonomie. Elandsbaai is internasionaal onder ervare branderplankryers bekend vir die kragtige linkshandige breek by Bobbejaanpunt. Ander aktiwiteite sluit strandstap, wettige hengel, voëlkyk, bergfietsry, fotografie, seisoenale blomkyk en die waarneming van dolfyne of migrerende walvisse in. Branderplankry- en swemtoestande kan weens koue water, sterk strome, rotse en kragtige golwe gevaarlik wees, en besoekers behoort toestande versigtig te beoordeel en plaaslike veiligheidsadvies te volg.
Verlorenvlei is ’n belangrike natuurlike kenmerk wat vanaf die kus die binneland instrek en uitgebreide vleiland-, riet- en voëlhabitatte ondersteun. Die riviermonding en omliggende landskap lok voëlkykers, terwyl die strand en rotsagtige kus geleenthede vir kusfotografie en sonsondergangwandelings bied. Besoekers behoort nie watervoëls te versteur, op sensitiewe duine te ry of privaat plaasgrond sonder toestemming te betree nie. Toegang tot grotte, erfenisterreine en paadjies rondom Bobbejaanpunt moet plaaslik bevestig word omdat erosie, rotsstortings en bewaringsvereistes veilige toegang kan beïnvloed.
Geverifieerde verblyf sluit Elands Bay Hotel in, wat hotelkamers, basiese rugsakreisigerverblyf en kampeerplekke bied, asook Fork West Holiday Apartments, Seaview Elands Bay en The Tides, wat strandverblyf naby die branderplankrypunt verskaf. Vensterklip Guest Farm, ongeveer vyf kilometer vanaf die branderplankrygebied langs Verlorenvlei, bied plaasstyl-sorgverblyf en toegang tot voëlkyk, stap en ander landelike aktiwiteite. Beskikbaarheid behoort tydens branderplankrygeleenthede, die blomseisoen, skoolvakansies en langnaweke vooraf bevestig te word.
Huidige eetplekke sluit die restaurant met see-uitsigte by Elands Bay Hotel, Beach Bum en Wit Mossel Pot in, terwyl Vensterklip Guest Farm op bepaalde dae ’n restaurant bedryf. Omdat die dorp ’n beperkte aantal winkels en restaurante het, behoort selfsorgbesoekers handelstye te bevestig en gedurende stiller tydperke noodsaaklike voorrade saam te bring. Nabygeleë bestemmings sluit Redelinghuys, Dwarskersbos, Velddrif, Lambertsbaai, Voëleiland en die groter Cederbergstreek in. Elandsbaai het ’n koel, droë klimaat wat deur die Atlantiese Oseaan beïnvloed word, met gereelde wind en mis, matige somers en winterreën; koue seewater, veranderende branders en seisoenale veldbrandtoestande moet tydens reisbeplanning in ag geneem word.